SSD ve HDD Sağlık Durumu Nasıl Kontrol Edilir? (Windows ve Linux)

Yaklaşık 3 dakikalık okuma

Diskler genellikle haber vermeden bozulmaz: çoğu zaman aylar öncesinden işaret verir. Bu işaretleri okumanın yolu S.M.A.R.T. verileridir. Bu rehberde Windows ve Linux’ta SSD ve HDD sağlık durumunu nasıl kontrol edeceğinizi ve hangi değerlerin alarm anlamına geldiğini anlatıyorum.

Diskinizin dolu olmasıyla ilgili bir sorununuz varsa Bilgisayarda Disk Alanı Kullanımını Detaylı Analiz Etme yazısına bakabilirsiniz; bu yazı ise diskin fiziksel sağlığıyla ilgilidir.

S.M.A.R.T. Nedir?

S.M.A.R.T. (Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology), disklerin kendi durumlarını sürekli izleyip kaydettiği bir sistemdir. Okuma hataları, yeniden atanan bozuk sektörler, çalışma saati, sıcaklık ve SSD’lerde yazma miktarı gibi bilgiler bu verilerde tutulur.

Windows’ta Kontrol

Yöntem 1: CrystalDiskInfo (Önerilen)

En pratik yol ücretsiz ve açık kaynaklı CrystalDiskInfo aracıdır. Kurulum gerektirmeyen (portable) sürümünü resmi sitesinden indirip çalıştırdığınızda her disk için tek bakışta bir sağlık durumu gösterir:

Durum	Anlamı	Ne yapmalı?
İyi (mavi)	Kritik bir sorun yok	Normal kullanıma devam
Dikkat (sarı)	Bozuk sektör belirtisi ya da yüksek aşınma	Hemen yedek alın, değişimi planlayın
Kötü (kırmızı)	Disk arızalanmak üzere	Verileri hemen başka diske taşıyın

SSD’lerde ekranın üst kısmında Sağlık Durumu yüzdesi ve Toplam Yazılan (Total Host Writes) değeri de görünür.

Yöntem 2: PowerShell

Ek bir program kurmadan temel bilgileri PowerShell’den (yönetici) alabilirsiniz:

Get-PhysicalDisk | Select-Object FriendlyName, MediaType, HealthStatus, OperationalStatus

Daha ayrıntılı sayaçlar için:

Get-PhysicalDisk | Get-StorageReliabilityCounter | Select-Object DeviceId, Temperature, Wear, ReadErrorsUncorrected, WriteErrorsUncorrected, PowerOnHours

Wear değeri SSD’nin yüzde kaçının aşındığını gösterir; 0 yeni bir disk anlamına gelir. Bazı disk ve sürücü kombinasyonlarında bu sayaçlar boş dönebilir; bu durumda CrystalDiskInfo daha güvenilir sonuç verir.

Not: Eski rehberlerde geçen wmic diskdrive get status komutu, Windows 11’in güncel sürümlerinde kaldırıldığı için çalışmayabilir. Ayrıca yalnızca “OK” ya da “Pred Fail” gibi kaba bir sonuç verir.

Linux’ta Kontrol: smartctl

Linux’ta standart araç smartmontools paketindeki smartctl komutudur:

sudo apt install smartmontools

Diskleri listeleyin ve genel sağlık durumuna bakın:

sudo smartctl --scan
sudo smartctl -H /dev/sda

Çıktıda PASSED görmelisiniz. FAILED görüyorsanız disk kendi arızasını bildiriyor demektir. Tüm öznitelikleri görmek için:

sudo smartctl -a /dev/sda

NVMe diskler için aygıt adı farklıdır:

sudo smartctl -a /dev/nvme0

Kısa ve Uzun Testler

Disk üzerinde kendi kendine test başlatabilirsiniz. Kısa test birkaç dakika, uzun test diskin boyutuna göre birkaç saat sürer:

sudo smartctl -t short /dev/sda
sudo smartctl -t long /dev/sda
sudo smartctl -l selftest /dev/sda

Son komut test sonuçlarını listeler.

Hangi Değerler Önemli?

Onlarca S.M.A.R.T. özniteliği vardır, ama arızayı en iyi öngören birkaçıdır. Bunların ham değeri (RAW_VALUE) sıfırdan büyükse ve artıyorsa dikkat edin:

ID	Öznitelik	Neyi gösterir?
05	Reallocated Sector Count	Bozulup yedek alana taşınan sektörler
C5 (197)	Current Pending Sector	Okunamayan, yeniden atanmayı bekleyen sektörler
C6 (198)	Offline Uncorrectable	Düzeltilemeyen sektör hataları
BB (187)	Reported Uncorrectable Errors	Düzeltilemeyen okuma hataları
C7 (199)	UDMA CRC Error Count	Kablo veya bağlantı sorunu (diskin kendisi değil)

NVMe SSD’lerde ise şu alanlara bakın:

Percentage Used: Üreticinin öngördüğü ömrün yüzde kaçının kullanıldığı. 100’e yaklaştıkça disk ömrünün sonuna gelir.
Available Spare: Kalan yedek blok oranı. Available Spare Threshold değerinin altına düşerse disk kritik durumdadır.
Media and Data Integrity Errors: Sıfırdan farklıysa ciddi bir uyarıdır.
Critical Warning: 0x00 dışındaki her değer bir sorun bildirir.

SSD Ömrü: TBW Değeri

SSD üreticileri, garanti süresince diske yazılabilecek toplam veri miktarını TBW (Terabytes Written) olarak belirtir. Örneğin 1 TB’lık bir SSD için 600 TBW tipik bir değerdir. CrystalDiskInfo’daki “Toplam Yazılan” değerini üreticinin belirttiği TBW ile karşılaştırarak ne kadar ömür kaldığını tahmin edebilirsiniz. Normal ofis kullanımında bu sınıra ulaşmak yıllar sürer.

Sonuç: Ne Zaman Disk Değiştirmeli?

Sağlık durumu Dikkat ya da Kötü ise
Yeniden atanan veya bekleyen sektör sayısı artmaya devam ediyorsa
SSD’de Percentage Used %90’ın üzerindeyse
Disk zaman zaman sistemden kayboluyor ya da donmalara neden oluyorsa

Bu durumlardan biri varsa önce verilerinizi yedekleyin, sonra diski değiştirin. Bu kontrolü üç ayda bir yapmak, sürpriz veri kayıplarının çoğunu önler. Sunucularda düzenli yedek için rsync ve cron ile Otomatik Yedekleme rehberine göz atabilirsiniz.